Njuri Ncheke, baraza kuu la wazee wa kitamaduni miongoni mwa jamii ya Ameru nchini Kenya, linapanua jukumu lake kutoka kwa chombo cha kitamaduni, kiutawala na cha mahakama hadi kile kinachotetea haki ya uzazi kwa vizazi vya sasa na vijavyo.
Kaunti ya Meru inakabiliwa na viwango vya juu vya mimba za utotoni na ukatili wa kingono na kijinsia (SGBV), huku zaidi ya akina mama 9,500 wakiripotiwa mwaka wa 2023 na visa 336 vya SGBV vilivyoripotiwa mwaka wa 2025, vingi vikihusisha vijana. Zaidi ya hayo, kuvunjika kwa familia kumeripotiwa katika habari kuhusishwa na uhalalishaji wa kitamaduni wa ukatili wa majumbani. Hofu ya unyanyapaa na kukataliwa pia mara nyingi hufanya iwe vigumu kwa waathiriwa, hasa wanaume na wale wanaopitia unyanyasaji wa kisaikolojia, kutafuta msaada au hata kufuatilia visa kama hivyo.
Katika kukabiliana na wasiwasi huu unaoongezeka, Ipas Africa Alliance imeshirikiana na Njuri Ncheke, ikitambua ushawishi wao wa kipekee kama walinzi wa utamaduni na hekima ya Ameru, kushughulikia masuala haya muhimu. “Kupitia mkakati huu, Ipas inatafuta kuipa mamlaka hii ya kitamaduni zana na maarifa yanayohitajika ili kutetea haki ya uzazi, ikilinganisha dhamira yao ya muda mrefu ya kutetea heshima ya wanawake na utetezi wa afya wa kisasa” Beryl Moraa, Mshirika wa Ushirikishwaji wa Jamii, Ipas Africa Alliance.
Kupinga kanuni za kijinsia zenye madhara
Zaidi ya hayo, kundi la Njuri Ncheke limepokea usaidizi kutoka kwa Ipas kupitia ujenzi wa uwezo unaolenga wazee ambao huwapa taarifa sahihi na zenye msingi wa ushahidi ili kukabiliana na taarifa potofu na masimulizi yenye madhara, huku pia wakikuza uanaume chanya wa kiume ili kubadilisha kanuni za kijamii na kuzuia ukatili unaotokana na jinsia (GBV), na hivyo kuwawezesha wazee kuwa na taarifa zaidi kuhusu afya ya uzazi na kupinga kikamilifu kanuni hatari za kijinsia.
Elimu ya afya ya uzazi inapaswa kukubaliwa na wavulana na wasichana, kutokana na ongezeko la mimba za utotoni, VVU na magonjwa mengine, ambayo ni matokeo ya wao kushiriki ngono bila kinga mapema.
Kufafanua upya utamaduni kupitia usawa
Njuri Ncheke anaamini kwamba nguvu yao kubwa iko katika kufafanua upya utamaduni kupitia usawa na kuwaongoza vijana.
Kwa sababu hii, wazee wanapendekeza mijadala iliyopangwa kati yao na vijana, programu za ushauri mashuleni, na uteuzi wa mabalozi vijana wa Njuri ili kuunganisha utawala wa kitamaduni na wa kisasa. Pia wanafanya kazi ya kufafanua upya uanaume kwa kukuza misemo ya Kimeru kama vile ntaa ciaa mwana itikan kwa mwana (nguvu ya mwanamume inajulikana kwa jinsi anavyowalinda wengine).
Kwa kuwa wanalenga kuhakikisha wanawake wanatendewa haki katika masuala kama vile urithi na nafasi za uongozi, ufadhili wa mpango huu pia unasaidia kuimarisha mtandao wa utendaji ambapo viongozi wa kitamaduni wanaendeleza kikamilifu programu zinazozingatia jinsia.